Advertentie

Donderdag 23 november was een bijzondere dag in het leven van Alessandro Zanardi en een bijzondere dag voor de Formule 1. Op het circuit van Valencia maakte de Italiaan een niet meer verwachte terugkeer in een Formule 1-auto van BMW Sauber. Bij een zwaar ongeval op de Lausitzring verloor hij zijn beide benen, maar het weerhield Zanardi er niet van zijn leven als coureur voort te zetten. Met steun van BMW behoort hij nu tot de top van het Europese tourwagen racen. Met de test op Valencia was de cirkel rond.

Het was dringen geblazen in het afgelopen weekend voor de pitbox van BMW Sauber in Valencia. Fotografen verdrongen zich om een glimp op te vangen van wat er in de pit gebeurde. Het was dan ook bijzonder om Alessandro Zanardi vijf jaar na zijn hartverscheurende ongeval op de Lausitzring weer in een Formule 1-auto te zien. Sinds zijn crash tijdens een CART-race in Duitsland moet de Italiaan beide benen missen. Niemand had er meer rekening mee gehouden dat hij ooit nog in de racerij kon terugkeren, maar Zanardi vocht zich  terug. In 2005 maakte hij met BMW een sensationele terugkeer in het Europese toerwagenkampioenschap en in het afgelopen seizoen maakte hij succesvol de overstap naar het WTCC, het officiële FIA Wereldkampioenschap voor tourwagens.

Het relaas van Zanardi is in alle opzichten opmerkelijk. Na een zware periode in het ziekenhuis in Berlijn begon voor hem een lange weg van revalideren. Zowel fysiek als mentaal moest de in Bologna geboren Alessandro tot het uiterste gaan om te leren leven met zijn nieuwe situatie. Hij zou het revalidatieproces echter met veel moed en positief benaderen. Hij kreeg protheses aangemeten en zou al binnen vier maanden na het ongeval, staand op de protheses, zijn opwachting maken tijdens de Motorshow in Essen. Dat terwijl hij op dat moment nog maar aan het begin stond van zijn revalidatie.

De coureur Zanardi was er echter nog altijd en met dezelfde precisie als hij jarenlang aan zijn karts had gewerkt, zou hij nu de ontwikkelaars van zijn protheses bijstaan en zelf ideeën aandragen om ze nog beter op hem af te stemmen. Het resultaat was tweeledig; niet alleen zou hij daarmee zijn eigen fysieke situatie optimaliseren; hij zou zo een bijdrage leveren om de technologie verder te helpen ontwikkelen. Zo bedacht hij zelf een concept om protheses geschikt te maken voor water, zodat hij ondanks zijn handicap zou kunnen zwemmen. Het was een proactieve houding die maar zelden werd gezien door de medici van iemand die kort daarvoor zo'n zwaar ongeval had meegemaakt.

Naarmate het revalidatieproces vorderde, kon hij met behulp van krukken steeds grotere afstanden afleggen op de protheses en met dat als gegeven zou hij al snel weer zijn opwachting maken in de autosport. Als eerste als gast van zijn oude team bij een CART-race in Toronto, waar hij prompt een staande ovatie kreeg van het publiek. Hoewel het voor onmogelijk werd gehouden dat Alex, zoals hij in de VS bekend stond, een comeback zou kunnen maken, kwam in 2004 wel het idee op om de laatste dertien ronden die resteerden in de race op de Lausitzring op het moment van het ongeval alsnog af te leggen in een speciaal aangepaste CART-auto. Het zou gebeuren en wederom een zeer emotioneel moment zijn voor iedereen die erbij betrokken was.

In 2004 zou hij bovendien namens BMW een aangepaste touringcar testen. Daarbij was het gaspedaal vervangen door een paddle aan het stuur en het rempedaal aangepast, zodat hij met de prothese minder remdruk hoefde uit te oefenen. Het verliep verrassend goed; zodanig dat hij in 2005 zijn comeback maakte in de autosport als coureur in het Europese Touring Car kampioenschap. Halverwege het seizoen won hij er zijn eerste race op Oschersleben en in het afgelopen seizoen behaalde hij na zijn overstap naar het WTCC de overwinning in Istanbul en podiums in Brno en Curitiba.

Zanardi was dus helemaal terug. Na zijn succesvolle terugkeer in de racerij en het symbolisch afleggen van de resterende ronden van de CART-race stond er eigenlijk nog maar één rekening open: die met de Formule 1. In 1999 keerde hij na het behalen van twee kampioenschappen in CART met het team van Chip Ganassi terug in de Formule 1 bij Williams. Het zou echter op een grote teleurstelling uitdraaien. De FW21 bleek niet beter dan de middenmoot en bovendien dramatisch onbetrouwbaar. In die omstandigheden zou Alessandro in zestien deelnames maar vijf keer de finish halen. Het gebrek aan resultaten plaatste de verhoudingen tussen Zanardi en het team onder grote druk en uiteindelijk besloot Sir Frank Williams Zanardi voor het seizoen 2000 te vervangen door debutant Jenson Button.

Alessandro had aan de Williams-periode een flinke kater overgehouden, temeer omdat hij de resultaten lang niet altijd in eigen hand had. Hij zou de Formule 1 dan ook lange tijd laten voor wat die was. Tot het moment dat hij de banden aanhaalde met BMW en hij terloops aan Mario Theissen had gemeld dat als hij nog eens wilde weten hoe snel de auto echt was, hij maar moest bellen. Dat was kort voordat BMW zich zou afsplitsen van Williams en het idee zou daardoor voor onbepaalde tijd de ijskast ingaan. Tot het in het afgelopen seizoen opnieuw ter sprake kwam en BMW's Mario Theissen was deze keer serieus geïnteresseerd om Zanardi de mogelijkheid te bieden. Eenmalig, dat wel, maar daar kon Alessandro niet mee zitten.

Vorige week donderdag werd, na een aantal weken van voorbereiding, door hem eigenhandig de shakedown uitgevoerd van de aan hem aangepaste BMW Sauber C24B. Twee dagen later zou hij tijdens de DELL Formula BMW World Final écht in actie komen. Op zaterdagochtend 25 november legde hij 12 ronden af met een snelste tijd van 1:21.63. Op zondag zou hij nog zeven ronden afleggen, tot een gastoevoerprobleem verdere actie belette. Zanardi zou zich desondanks maarliefst anderhalve seconde verbeteren, tot een respectabele 1:19.700. Hij deed het daarmee erg goed ten opzichte van Marko Holzer (1:19.6) en Sebastian Vettel (1:18.7), die de BMW Sauber eveneens aan de tand voelden.

BMW's Motorsport Directeur Mario Theissen was niet verbaasd over de rondetijden van de 40-jarige Italiaan: "Alessandro had na slechts een paar installatierondjes op donderdag vandaag veel meer gelegenheid om van zijn F1-comeback te genieten. Ik was onder de indruk van hoe goed de modificaties aan de auto gewerkt hebben. Alessandro voelde zich er van meet af aan prettig bij en dat zie je ook aan zijn rondetijden. Het is wel duidelijk dat hij geen nieuwkomer is in de Formule 1. Hij is niet vergeten hoe hij een raceauto op de limiet moet rijden".

Alessandro zelf was in de zevende hemel over zijn test met BMW Sauber. "Het was echt een heel bijzonder weekend voor me. Alles wat ik gedurende mijn race-carrière heb gedaan werd gedreven door passie, dus ik zou deze kans om weer in het snelste voertuig op aarde te rijden nooit aan me voorbij laten gaan. Ik ben heel trots dat ik het heb mogen doen. De auto was echt fantastisch. Alles is zo nauwkeurig. Ik was echt verbaasd omdat je normaal gesproken veel meer tijd nodig hebt om alle details van een auto te leren kennen. Ik had verwacht dat de auto veel grover was, maar in plaats van een Formule 1-auto had ik het gevoel dat ik in een BMW 7-serie reed met 800 pk erin".

"Hij lag me eigenlijk vanaf het begin goed. De dingen die ik van de auto 'vroeg', deed hij ook. De auto kwam er niet tegen in opstand dat een ouwe dikzak als ik hem zou besturen. En dat terwijl het niet gemakkelijk was. Om te schakelen moest ik een hand van het stuur halen, dus ik stuurde maar met één hand in".

Behalve voor Zanardi zelf was het ook voor het testteam van BMW Sauber een belangrijke gebeurtenis. Vanaf het moment dat het team eind oktober bekend maakte dat ze een test zou voorbereiden voor Zanardi, had het team er hard aan gewerkt om de auto af te stemmen op de fysieke situatie van de coureur. Ook het team was daardoor erg gelukkig, toen bleek dat de test een doorslaand succes was. "Ik heb een aantal heel blije gezichten gezien", zegt Alessandro, "het mooiste was het verschil in hun reacties voor en na de test. In de ochtend vroeg ik om bepaalde verandering. De strekking van hun antwoord was: 'maar het is maar een test!'. Nadat ik drie ronden had gereden gingen ze als een gek aan het werk. Ze vonden het echt geweldig. Nu wilden ze me ineens vijf verschillende programma's geven voor de gaspaddle en meer direct steering. Ze stuurden me naar buiten op regenbanden, maar toen ik terugkwam in de pits waren die helemaal versleten".

"De monteurs waren echt heel goed in het begrijpen van mijn feedback. Ze gingen echt aan de slag met mijn aanwijzingen. Vanaf dat moment kon ik anders omgaan met de mentale flexibiliteit die mensen in mijn situatie nodig hebben om obstakels aan te gaan". 

Hoewel het slechts om een eenmalige test ging, kon de Italiaan het niet weerstaan om weg te dromen over een terugkeer aan de start van een Grand Prix: "Ik zou graag een single-seater proberen waarin ik me echt helemaal op m'n gemak voel. Robert Kubica's bouw is een beetje vergelijkbaar met de mijne. Ik ga er niet vanuit dat het er nog van zal komen, maar als ik op een dag de kans kreeg om aan een echte race deel te nemen, zoals op Monza, dan denk ik dat het met een goede voorbereiding en tests best goed zou kunnen uitpakken".

Na het afleggen van de dertien ronden op de Lausitzring was de test in Valencia opnieuw een prachtig hoogtepunt voor Zanardi, die toegeeft dat hij diep heeft moeten gaan om zijn leven weer op de rit te krijgen na het verwoestende ongeluk: "Het was destijds erg moeilijk om de dingen weer in een perspectief te plaatsen. Maar het ging stukje bij beetje beter. Een dag ging voorbij en nog een dag en ineens zagen de dingen er helemaal niet zo slecht uit als daarvoor. Plotseling waren de dingen niet meer zwart, maar grijs en daarna wat mat wit. Vanaf dat moment ging ik op zoek naar een manier om me terug te knokken naar de top. Het is nooit aan de orde geweest óf maar hoe ik het zou doen?".

Met zijn enorm positieve instelling en de manier waarop hij zich heeft teruggevochten om terug te keren in de professionele autosport is Alessandro een inspiratie voor velen. En niet alleen voor degenen die een soortgelijke handicap hebben. De boodschap lijkt vooral: nooit op te geven. 

"De meest hongerige mensen naar succes zijn degene die iets hebben meegemaakt waardoor hun kansen zijn gekeerd. Als je van ver moet komen, is de kans dat je slaagt minder groot. Maar áls het je lukt en je verslaat anderen die op een veel hoger niveau zijn begonnen, dan kun je ze echt in het stof laten bijten".

Zelf is hij bescheiden over de manier waarop hij zijn revalidatie heeft doorstaan en het traject dat hij sindsdien heeft afgelegd om terug te keren in de professionele autosport: "Ik heb zoveel kinderen gezien in de ziekenhuizen die veel beter met hun problemen omgingen dan ik. Als iemand zijn benen verliest, verwachten mensen dat hij thuis op de bank met de afstandbediening de knoppen van de TV bedient. Ik heb getoond dat iemand terug kan komen na een ongeluk en hetzelfde leven kan leiden dat hij daarvoor had. Dat is het mooie".

Alessandro Zanardi maakte ondanks dat hij beide benen verloor bij een CART-race een opzienbarende terugkeer in de autosport.

In 2004 kreeg Alessandro de mogelijkheid van BMW om in een voor hem aangepaste touringcar te racen.

Zijn debuut in de touringcars was indrukwekkend: winst in de ETCC in 2005 en in de WTCC won hij dit seizoen in Istanbul.

Na de dertien ronden op de Lausitzring stond er nog maar één rekening open: die met de Formule 1. BMW gaf hem de kans.

De test verliep heel voorspoedig. Zanardi deed niet onder voor mannen als Vettel en Holzer.

"De auto lag me eigenlijk vanaf het begin goed. De dingen die ik de auto 'vroeg', deed hij ook".

"Het mooiste was de reactie van de monteurs: Nadat ik drie ronden had gereden gingen ze als een gek aan het werk".

Om zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de fysieke situatie van Alessandro Zanardi werden door BMW kosten noch moeite gespaard. De BMW Sauber C24B werd speciaal voor Alessandro's test aangepast. De nadruk lag hierbij op het verruimen van de cockpit en het aanpassen van het rempedaal en het stuurwiel.

Het nadeel van een Formule 1-auto ten opzichte van een touring car is natuurlijk de smalle monocoque. Het was daardoor een hele opgave om de auto geschikt te maken voor Zanardi. De zitpositie werd enigszins verhoogd om voldoende ruimte te creëren voor de protheses.

Toch was het niet in de lengte, maar vooral de breedte die Alessandro het meest belemmerde. Door zijn handicap heeft hij een grotere spiermassa ontwikkeld in zijn bovenarmen, waardoor zijn bewegingsvrijheid bij het sturen enigszins werd beperkt. Omdat de ruimte in de monocoque beperkt is, maakte Alessandro gebruik van speciale, smallere raceprotheses.

Evenals in zijn WTCC Touringcar werd het gaspedaal vervangen door een extra paddle aan het stuur. Het controleren van de gastoevoer via een pedaal vereist veel precisie en dat is met protheses heel moeilijk. Zanardi kon door middel van de paddles zowel de versnellingen als de gastoevoer regelen met het stuurwiel.

Het aangepaste stuurwiel was gebaseerd op dat van Jacques Villeneuve. Die gaf de voorkeur aan schuimrubber handgrepen die zijn gevormd naar zijn handpalmen om het stuur.

De extra groot uitgevoerde gastoevoer paddle bevindt zich aan de rechterkant achter het stuurwiel en wordt bediend door hem naar voren te drukken dus: richting de coureur. Hoe verder de coureur de paddle naar zich toedrukt, hoe verder het gas open komt te staan. Het veerbelaste mechanisme voert via kleine gaskabels door het stuurwiel de informatie naar het motormanagement.

Aan de linkerkant bevindt zich de schakelpaddle. Door de paddle naar achteren te drukken wordt er opgeschakeld en teruggeschakeld wanneer de coureur de paddle naar zich toe drukt.