Michael Schumacher brak in de zestien seizoenen dat hij actief was in de Formule 1 alle records. Maar er was meer dan alleen een compleet herschreven recordboek wat Michael Schumacher de sport nalaat. Dat erfgoed staat centraal in een driedelige special: The Schumacher Legacy.

Deze week in het tweede deel: de controverse die als een rode lijn door zijn carrière liep.   

Deel 2  THE DARK SIDE OF THE MOON

De reacties op het afscheid van Michael Schumacher waren over de gehele linie lovend. Vanuit alle hoeken van de autosport werd de zevenvoudig wereldkampioen geprezen om zijn indrukwekkende carrière. Zelfs door zijn directe concurrenten in het kampioenschap dit seizoen: Fernando Alonso en het team van Renault. De milde stemming is toch wel opvallend, want de Duitser was gedurende zijn carrière zeker niet onomstreden. Nog niet eerder haalde een meervoudig wereldkampioen zich gedurende zijn carrière zoveel controverse op de hals als Schumacher. Zo, dat zelfs de meest toegewijde fans er niet omheen konden. Het drukte een stempel op zijn carrière, zijn status en zal voor altijd een kanttekening zijn bij de lange reeks van successen. Het leek soms onvermijdelijk. Achter het enorme talent, de enorme professionaliteit en de toewijding aan de sport ging ook een duistere kant schuil. En die kwam vooral naar voren op de meest kritische momenten...

Het leek alsof Michael Schumacher op die momenten vooral met zichzelf in strijd was. Meedogenloze ambitie in een direct duel met de moraal. Het resulteerde in een van de sterkste contrasten in de afgelopen jaren tussen mensen in de autosport: voor of tegen Michael Schumacher. Ruimte voor een tussenweg was er niet. Ook de regelgevende autoriteit moest in het 'Schumacher-tijdperk' meer dan ooit tevoren alle zeilen bijzetten om een duidelijk stramien te scheppen, want nog niet eerder werden de reglementen zo op de proef gesteld. Vooral de starts van de Duitser stonden vaak ter discussie: hij zou regelmatig direct de andere lijn kiezen en scherp insturen, ook als zich daarachter een tegenstander bevond. Ook in de duels reed Schumacher op het scherpst van de snede, wat regelmatig tot grote verontwaardiging leidde bij zijn opponenten.

Het is niet zo, dat Schumacher de eerste is die het spel tot op het randje van het toegestane uitspeelt. Hij debuteerde toen het drietal Prost, Senna en Mansell op het hoogtepunt van hun carrière waren. Ook zij vochten duels tot op het bot uit en daarbij werden regelmatig grenzen overschreden. Vooral tussen Prost en Senna liepen de gemoederen vaak hoog op en dat kwam op de baan tot uiting in meedogenloze acties. Bij Schumacher leken ze niet zo zeer ingegeven door emotie, maar was het het onderdeel van zijn strategie om zijn tegenstander psychologisch uit te spelen: hem zo in een onverwachte situatie te plaatsen dat die vrijwel instinctief eieren voor zijn geld kiest. De veelgehoorde kritiek was dat hij daarmee voor levensgevaarlijke situaties zorgde, waarbij alleen het terugdeinzen van de tegenstander erger voorkwam.

De eerste tekenen dat Michael Schumacher de controverse op het circuit niet schuwde, waren er al vroeg in zijn carrière. Tijdens de prestigieuze Formule 3-race in Macau zou Schumacher voor het eerst tegen alle grote namen strijden die hij in zijn latere carrière nog veelvuldig zou tegenkomen: hij nam het er op tegen onder anderen Mika Salo, Johnny Herbert, Eddie Irvine en Mika Häkkinen. Met de laatst genoemde raakte hij gedurende de race in een fel duel verwikkeld om de leiding. Schumacher werd daarbij door Häkkinen rondenlang onder grote druk geplaatst. Op het rechte stuk zou hij instinctief reageren op een snelle stuurbeweging van de Fin in diens poging om uit het spoor te komen van de WTS Formule 3. Hij raakte daarbij vol de achterkant van Schumacher en viel ter plekke uit. Schumacher kon met een beschadigde achtervleugel door om de race op zijn naam te brengen.

Een jaar later, amper een week voor zijn Formule 1-debuut in Spa, zou hij het tijdens de kwalificatie voor de Group C-race op aan de stok krijgen met Derek Warwick. Schumacher bevond zich in een snelle ronde en was erop gebrand het maximale eruit te halen voor zijn team op het moment dat Warwick in zijn opwarmronde bevond. De Brit ging niet uit de weg en daarmee was de uiterste poging van Schumacher teniet gedaan. Die zette de Mercedes gefrustreerd zijdelings tegen de Jaguar van Warwick. Na afloop zou een ziedende Warwick verhaal komen halen achter de pits. Schumacher vluchtte daarop de transporter van het team in om te ontkomen aan het geweld dat hem ongetwijfeld ten deel zou zijn gevallen. Pas later zou doordringen hoe anders de geschiedenis had kunnen lopen als Warwick de jonge Duitser inderdaad was aangevlogen: het zou ondenkbaar zijn geweest dat die met verwondingen aan het gezicht zijn entree zou hebben gemaakt in de top van de autosport.

Na zijn veelbelovende debuut bij Jordan zou zich, naast het circuit, een coup van historische proporties afspelen. Op het moment dat Schumacher in België plaatsnam in de Jordan had die een intentieverklaring getekend met de Ierse teambaas, maar de definitieve contracten zouden door uiteenlopende omstandigheden gedurende dat weekend niet worden voorzien van de handtekening van Schumacher. In de week na de Grand Prix zou Schumacher via zijn manager Willi Weber worden gepolst door Flavio Briatore voor een overstap naar diens Benetton. Het team van de Italiaanse kledinggigant stond er financieel en competitief aanzienlijk beter voor dan Jordan en in het diepste geheim werd er door Briatore, diens rechterhand Tom Walkinshaw en Willi Weber een deal gesloten over de overgang van Michael Schumacher naar Benetton. 

Op het moment dat Jordan het nieuws vernam, was de overeenkomst al beklonken, maar die zou vervolgens alles op alles zetten om de transfer te blokkeren: de Braziliaan Roberto Moreno werd het slachtoffer van de komst van Schumacher en Jordan zou Moreno aanmoedigen zijn ontslag bij Benetton aan te vechten. Uiteindelijk werd de zaak in den minne geschikt, maar de toon was gezet: het nieuwe wonderkind van de Formule 1 zou niet onomstreden blijven.

In de daaropvolgende jaren zou Schumacher regelmatig in de clinch liggen met de gevestigde orde. Na een crash met Ayron Senna op Magny-Cours werd hij door de Braziliaan even stevig op zijn plek gezet. Nadat Schumacher een jaar later tijdens de persconferentie na de race in Brazilië zijn ergernis uitsprak over Senna's gedrag op het circuit, kreeg hij eveneens de wind van voren van de drievoudig wereldkampioen. De onervarenheid zou hij echter snel van zich afschudden en steeds meer werd Schumacher de luis in de pels van Prost en Senna, die in dat jaar, 1993, het laatste jaar van hun tweestrijd bevochten.

Grote incidenten bleven uit tot 1994 toen Schumacher en Benetton er nadrukkelijk van werden verdacht illegaal traction control te gebruiken op de B194. Een gefrustreerde Senna was de eerste die van zijn hart geen moordkuil maakte over zijn verdenkingen en na zijn dood zouden de geruchten over vermeende illegale praktijken verder aanzwellen. Boze tongen beweerden dat de FIA het euvel onder de pet wilde houden uit angst nog meer negatief in de publiciteit te komen na de dood van haar stercoureur. Niettemin zou het ene na het andere schandaal volgen: in Silverstone werd Schumacher gediskwalificeerd na het negeren van een zwarte vlag die het gevolg was van inhalen tijdens de opwarmronde. Er volgde een schorsing van twee wedstrijden, die hij in de nazomer van 1994 zou moeten inlossen. Zijn voornaamste concurrent in het Wereldkampioenschap, Damon Hill, scoorde in die races maximaal om de voorsprong van de Benetton-coureur terug te brengen tot slechts één punt. Nadat beide nog een eerste en een tweede plaats behaalden in de twee volgende races bleef het verschil voor de seizoensfinale in Adelaide slechts één punt.

Op het stratencircuit in Australië zouden de beide kemphanen al snel de leiding nemen; Schumacher voor Hill, maar de Benetton had zichtbaar problemen met de wegligging. In een onbewaakt ogenblik raakt Schumacher de vangrails, maar herstelt zich precies op tijd om een inhaalpoging van Hill af te slaan. Die heeft op dat moment de keuze al gemaakt om de Benetton aan de binnenkant te passeren, maar er is te weinig ruimte en de Benetton vliegt zijdelings over de linkerkant van de Williams. Beide vallen uit; de wereldtitel is voor Schumacher. Na afloop is de kritiek op Schumacher navenant: hij zou doelbewust hebben aangestuurd op een crash. Het ongeval gonst nog lang na, maar bestraffingen door de FIA blijven uit.

Het is drie jaar later als zich een vrijwel identieke situatie voordoet: Schumacher aan de leiding van de slotrace van het seizoen en aan de leiding van het kampioenschap. Het is Jerez 1997. Jacques Villeneuve was met Williams lang favoriet voor de titel, maar kwam in de laatste fase van het seizoen nog onder druk van Schumacher en Ferrari. Zodanig dat hij door een diskwalificatie in Japan de leiding in het kampioenschap zelfs zou verliezen. In Jerez gaat het er hard aan toe: Schumacher, Villeneuve en diens teamgenoot Heinz-Harald Frentzen zetten identieke tijden in de kwalificatie en vervolgens zou zich in de race een slopend strategisch duel afspelen. Eerst duidelijk in het voordeel van Schumacher, maar vervolgens zou Villeneuve ijzersterk antwoorden met rondetijden waar de Duitser aan kop niet bij in de buurt kwam. In een ultieme poging zette de Canadees de Williams aan de binnenkant, Schumacher stuurde scherp in en raakte de Williams, die gehavend verder kan. Voor de Duitser zit de race erop. Terwijl Villeneuve op het podium zijn wereldtitel viert, verdwijnt hij met het schaamrood op de kaken in het Ferrari motorhome.

Het incident zou nog een staartje krijgen als de FIA hem na het seizoen bestraft voor de actie in Jerez. Ze ontneemt hem zijn klassering als tweede in het Wereldkampioenschap, maar de veroordeling zelf is de grootste smet op zijn blazoen: voor het eerst wordt hij officieel en zwaar veroordeeld voor onsportief gedrag. Het zou lang duren voor hij het respect van vele autosportfans, collega's en journalisten weer zou terugwinnen. Bij sommigen was de reputatieschade die hij had opgelopen onherstelbaar.

Jerez '97 had ook op Schumacher zelf een groot lidteken achtergelaten en dan met name door de vertwijfeling over zijn instinctieve reactie op de aanval van Villeneuve. Reacties die vergelijkbaar waren met de eerdere incidenten in Macau en Adelaide, want beide waren bewuste instuurpogingen met als doel de tegenstander op te vangen door fysiek contact. Het oordeel van de FIA en de zware kritieken in de media, zelfs in Ferrari-minnend Italië en zijn thuisland, waren keihard aangekomen. Hij zou zijn leven beteren. Grote incidenten vonden niet meer plaats, maar kleine incidenten in de duels bleven aan de orde van de dag. Vooral David Coulthard en Juan Pablo Montoya delfden gedurende de jaren regelmatig het onderspit als Schumacher vol de druk erop zette en daarbij soms iedere millimeter asfalt voor zich opeiste.

De enorme successenreeks aan het begin van het nieuwe millennium leken de zwarte bladzijden van de jaren '90 definitief naar de achtergrond te hebben gedrukt. In 2002 raakt Schumacher met Ferrari nog even in opspraak als het team tot twee keer toe op steenworp afstand van de finish de volgorde van haar coureurs in de race wisselt. De teamorder finishes worden het team, vooral in de VS, niet in dank afgenomen. Ferrari hield er echter een geheel eigen beleid op na met Michael Schumacher als de absolute nummer 1 in het team. Dat was iets wat de Duitser gedurende zijn carrière in de Formule 1 wel heeft gekenmerkt: zowel bij Benetton als Ferrari was hij ook op papier de nummer 1 in het team. Het was een belangrijke voorwaarde dat zijn teamgenoot mét hem werkte en niet tegen hem. Het plaatste zijn teamgenoten altijd in een mentaal lastige situatie, waarbij ze wisten dat hen op een bepaald moment gevraagd kon worden zich in dienst te stellen van het team en dus van Schumacher.  

Begin dit jaar zou Schumacher zijn critici weer nieuwe voeding geven met het incident in Monaco. In de slotfase van de kwalificatie voor de race in Monte Carlo zette hij de Ferrari in de bocht Rascasse tegen de vangrail. De dubbele gele vlag belette de concurrentie vervolgens hun tijd nog te verbeteren en daarmee zou de pole voor Schumacher zijn. De kritiek was niet van de lucht en de wedstrijdleiding zou reageren door Schumacher al zijn kwalificatietijden af te nemen. Hij zou de race vanaf de achterste startrij moeten aanvangen.

Het incident in Monaco leek in tegenstelling tot eerdere manoeuvres een inzicht te geven in zijn tweestrijd tussen assertiviteit en sportiviteit die vooral onder druk opspeelde: nog tijdens het aanremmen van Rascasse zag je de twijfel in zijn stuurbewegingen. Het aansnijden ging al verkeerd, de stuurbeweging die volgde was tegengesteld aan wat nodig was om de bocht te halen en toen hij alsnog wilde corrigeren, was het te laat. De actie stuitte op veel onbegrip en kritiek van zijn collega's. Vooral toen die twee weken later tekst en uitleg eisten tijdens de rijdersbriefing, was de spanning om te snijden.

Michael Schumacher heeft gedurende zijn carrière een nieuw soort toewijding aan de dag gelegd. Toewijding aan de sport, maar vooral toewijding aan zichzelf. Aan zijn carrière en zijn succes. Ferrari's scheidend Technisch Directeur Ross Brawn tipte in het eerste deel van deze special al aan dat Schumacher over een 'reservecapaciteit' lijkt te beschikken. De extra capaciteit om tijdens het rijden op de limiet over dingen na te denken als strategie, tegenstanders enzovoort. Het lijkt juist die extra capaciteit te zijn die hem in de hachelijke situaties onder druk opspeelde: overmand door een golf van tegenstrijdige gedachten. 

De Formule 1 is in het 'Schumacher-tijdperk' bewuster en consequenter gaan letten op onsportief gedrag. In rijdersbriefings werd in toenemende mate aandacht besteed aan de 'do's' en 'don'ts' voor de coureurs op het circuit en de FIA stimuleerde bovendien gentlemen's agreements tussen de coureurs ten aanzien van stuurbewegingen in duels. Mede door de incidenten die zich voordeden heeft de FIA aan het begin van 2006 een vaste Steward voor alle Grands Prix aangesteld om een eenduidiger beleid te voeren in de handhaving van het reglement. Op die manier wordt voorkomen dat bijvoorbeeld Ferrari-coureurs in een land als Italië, met Italiaanse stewards, wegkomen met een actie waarop in een ander land vrijwel zeker een bestraffing zou hebben gevolgd.

Ook heeft de FIA een keiharde lijn gehanteerd bij het onsportief beslissen van het Wereldkampioenschap. Eerder kwamen zowel Alain Prost (1989) als Ayrton Senna (1990) weg met acties die direct de beslissing van het kampioenschap tot gevolg hadden. Ook in 1994 besloot de FIA geen oordeel te vellen over het incident tussen Schumacher en Hill. Maar in 1997 besloot ze Michael Schumacher wel aan te pakken voor zijn actie op Jacques Villeneuve. Ze zag ervan af de Duitser voor een volgend kampioenschap te benadelen, maar het afnemen van al zijn punten in het kampioenschap van 1997 was in feite een symbolische brandmerking. 

Dat zal Michael Schumacher altijd met zich meedragen als er gesproken wordt over zijn carrière: de meest succesvolle coureur aller tijden, dat wel, maar niet zonder smetten. Zelf is hij terughoudend over de incidenten. Naar aanleiding van zijn bestraffing in Monaco zei hij: 

"Tot op zekere hoogte ben ik gewend om te gaan met kritiek, maar ik heb al vaker ondervonden dat men het verleden aandraagt als argument. Maar ik ben ervan overtuigd dat iedereen zo wat zwarte vlekken heeft gehaald op zijn witte jasje. Ik zit nu vijftien of zestien jaar in de Formule 1 en ik denk dat ik kan zeggen dat ik niet zo heel veel zwarte vlekken op mijn jas draag. Op zich kan ik er wel mee leven als mensen zich daarover blijven druk maken."

Een ontkenning tegen beter weten in of een wapening tegen de zware kritieken die op dat moment op hem af werden gevuurd? Interessant is wel dat hij stelt ermee te kunnen leven als mensen het niet altijd met hem eens zijn. De F1 is een harde wereld, waarin succes maar voor weinigen is weggelegd. In die situatie zijn afgunst, beschuldigingen en verbitterdheid onvermijdelijk en zoals hij het zelf stelt is het onmogelijk om altijd met iedereen op goede voet te staan. In een klein wereldje als de Formule 1, waarin het uiteindelijk toch ieder voor zich is, is dat misschien wel de echte donkere kant van de medaille.

Zelfs Fernando Alonso prees Michael Schumacher. De sfeer tussen de beide kampioenen was dit seizoen gespannen.

Michael Schumacher leek op sommige momenten vooral in strijd met zichzelf: ambitie versus moraal.

Michael debuteerde in de periode dat de carrières van coureurs als Senna en Prost op hun hoogtepunt waren.

Michael Schumacher leidt in Macau voor Mika Häkkinen, kort voordat de Fin op de achterkant van Schumacher's WTS.

Michael Schumacher debuteerde in Spa voor Eddie Jordan...

...Maar verdedigde twee weken later al de kleuren van Benetton. 

De crash in Adelaide met Damon Hill kwam Schumacher op forse kritiek te staan. 

Drie jaar later doet zich in Jerez een vrijwel identieke situatie voor. Deze keer vist de Duitser zelf achter het net. 

Het komt hem op een forse afstraffing te staan van de FIA dat hem zijn klassering van dat seizoen afneemt. 

De teamorders van Ferrari in 2002 brachten Schumacher opnieuw in opspraak.

Monaco 2006: de controverse is terug als Schumacher de Ferrari in de slotfase van de kwalificatie stil zet in Rascasse.

De FIA is in het 'Schumacher-tijdperk' consequenter gaan letten op onsportief gedrag.

De meest succesvolle coureur aller tijden, maar de controverse zal altijd in een adem genoemd worden met zijn successen.