Met het besluit van BMW Sauber om Robert Kubica de rest van het seizoen te handhaven als tweede rijder is voor Jacques Villeneuve de deur in het slot gevallen. Het vertrek van de Canadese wereldkampioen was daarmee vrijwel geruisloos. Niet bepaald 'des-Villeneuves' en hij zou dan ook nog van zich laten horen. Al waren zijn pijlen tegen alle verwachtingen in niet gericht op zijn voormalige werkgever...

De slotakkoorden van de carrière van Jacques Villeneuve zijn niet bepaald zoals je die van een wereldkampioen zou verwachten. Twee en een half jaar geleden verliet hij de Formule 1 na een periode van acht jaar voor het eerst: verbitterd en getergd na een mentaal slopende periode bij B.A.R, het team dat hij vanaf de grond had helpen opbouwen, maar dat in de laatste paar jaar onder teambaas David Richards steeds verder van hem af kwam te staan. Slechts weinigen verwachtten nog een terugkeer van de wereldkampioen van 1997.

Na zijn besluit om verstek te laten gaan voor de laatste Grand Prix van het seizoen 2003 in Japan werd het lange tijd stil rond Villeneuve. Geen tekenen van een nieuw contract in de Formule 1, noch in een andere raceklasse. In plaats daarvan trok hij de bergen in in Canada om te skiën en zijn batterijen op te laden voor een nieuwe fase in zijn leven. Van de Formule 1 had hij eigenlijk al afscheid genomen toen Peter Sauber hem in de loop van 2004 benaderde om eens te komen praten in Hinwil. De Zwitserse teambaas zocht een sterke, ervaren opvolger voor Giancarlo Fisichella, die in 2005 naar Renault zou vertrekken. Het bezoek aan de Sauber-fabriek, dat kort daarvoor een ultramoderne nieuwe windtunnel in gebruik had genomen, was hem goed bevallen. Niet veel later volgde een telefoontje van Renault om de ontslagen Jarno Trulli voor de laatste drie races van 2004 te vervangen en zette hij zijn handtekening onder het niet meer verwachte tweejarige Formule 1-contract bij Sauber.

Vier weken geleden leek de geschiedenis zich te herhalen. Het team, inmiddels overgenomen door BMW, deed kort voor de Grand Prix van Hongarije een persbericht eruit, waarin ze aankondigde dat Villeneuve na zijn crash in Duitsland het team had laten weten dat hij 'niet in staat was om te rijden' en hij werd vervangen door Robert Kubica. Amper vijf dagen later kwam de aap echt uit de mouw: BMW nam per direct afscheid van Villeneuve. Echt verrassend was het niet, maar de timing van de breuk, zo midden in het seizoen was toch opmerkelijk. BMW's Motorsportchef Mario Theissen had gedurende de winter maar al te duidelijk aangegeven dat hij het liefst een andere coureur naast Nick Heidfeld had gezien. Villeneuve behoorde tot het van Peter Sauber overgenomen meubilair en het contract van de Canadees zat zo goed in elkaar, dat de autofabrikant uit München fors in de buidel zou moeten tasten om zich voortijdig van hem te ontdoen.

Villeneuve kon, na een moeizaam seizoen 2005 in de problematische Sauber Petronas C24, aanblijven in het team, dat in korte tijd werd getransformeerd tot een volwaardig fabrieksteam. Zijn vertrek was toch nog onverwacht, omdat zijn resultaten er in de eerste seizoenshelft eindelijk weer op duidden dat hij zijn oude vorm weer had teruggevonden. Sinds lange tijd oogde Jacques weer ontspannen en was hij zichtbaar gemotiveerd om met zijn ervaring BMW Sauber te helpen opbouwen. Hij was bovendien regelmatig sneller dan teamgenoot Nick Heidfeld.

Het team nam halverwege het seizoen bovendien duidelijk in kracht toe. Aan de dubbele puntfinish in Silverstone ging een zeer sterk weekend vooraf van BMW Sauber en ook in Canada en de VS was het gat met de subtop nagenoeg gedicht. De komst van de extra opstaande vleugels op de voorkant van de auto, de 'twin towers' genoemd wezen er in combinatie met de horn wings op de airbox bovendien op dat ook het opgevoerde windtunnelprogramma zijn vruchten begon af te werpen. Maar het team zou door de FIA stevig op zijn plaats worden gezet. Nadat eerst al de achtervleugel van de BMW Sauber illegaal was verklaard vanwege een te hoge flexibiliteit in het materiaal, werden de 'twin towers' verboden. Niet veel later zou ook de massa demper ter discussie komen te staan. Een concept dat BMW Sauber met succes had ingevoerd nadat die als eerste op de Renault was verschenen.

Met name het verbod op de massa dempers had overduidelijk effect op de prestaties van de Michelin-teams die het concept hadden doorgevoerd in hun chassis': de Renaults hadden voor het eerst in tijden bandenproblemen. BMW Sauber maakte een nog dramatischer weekend door: uitgerekend in haar thuisrace kwalificeerden Villeneuve en Heidfeld zich slechts als dertiende en vijftiende en tot overmaat van ramp raakten ze elkaar kort na de start bij het insturen van de Spitzkehre. Heidfeld viel ter plekke uit, Villeneuve kon na een bezoek aan de pits verder, maar cirkelde kansloos in de rondte op de vijftiende positie, voordat hij met zwaar onderstuur in de muur eindigde in de Nordkurve.

Het was iets wat overduidelijk pijn deed bij het team management, want om het team verder uit te breiden had ze het vertrouwen van de top van het concern maar al te hard nodig. En die was op z'n zachtst gezegd 'not amused' met de vertoning op haar thuisgrond, waar aartsrivaal Mercedes met Kimi Räikkönen achter de beide Ferrari's wél het podium haalde. Het lijkt er dan ook op dat het team na het voorval in Hockenheim bewust heeft aangestuurd op een breuk om in ieder geval daadkracht te tonen. Theissen zocht bovendien al langer naar een gelegenheid om de veelbelovende Robert Kubica te testen in een racesituatie, voordat hij hem definitief als vaste rijder zou vastleggen. Met het ontslag van Villeneuve sloeg hij twee vliegen in één klap. BMW zal de ware achtergronden voor het ontslag van Villeneuve nooit prijsgeven, maar het lijdt geen twijfel dat ze de laatste carrièrekansen van Villeneuve in de Formule 1 er definitief de das mee om heeft gedaan.

En dat is een merkwaardige onderkenning voor de carrière van een coureur die aan het begin van zijn carrière eigenlijk een zondagskind was. Na zijn triomf als de jongste winnaar van de Indianapolis 500 in 1995 kreeg hij bij Williams een jaar later prompt de beste auto van het veld tot zijn beschikking. Voor zijn eerste race in Australië behaalde hij meteen pole-position en troefde hij zijn meer ervaren teamgenoot Damon Hill in de race af om koers te zetten naar een historische eerste zege, ware het niet dat een olielek de spelbreker werd. Om het materiaal te sparen, liet Villeneuve Hill er vijf ronden voor de finish voorbij om zelf als tweede te finishen. Drie races later was die eerste overwinning wel een feit: op de Nürburgring was Villeneuve het gehele weekend de sterkste en bracht hij precies 15 jaar na de laatste zege van zijn vader in de Grand Prix van Spanje in 1981 de naam Villeneuve terug op de hoogste trede van het podium.

Na het vertrek van Damon Hill naar Arrows werd Jacques de titelfavoriet voor 1997. Williams en Renault gingen het laatste jaar van hun roemruchte partnership in en beide waren erop gebrand met het behalen van de wereldtitel uit elkaar te gaan. Jacques begon het seizoen zoals het van hem werd verwacht, maar gedurende het seizoen werden Ferrari en Michael Schumacher zienderogen sterker. Met een sterke reeks midden in het seizoen liep de Scuderia razendsnel in en moest Villeneuve alle zeilen bijzetten om hen voor te blijven in de stand. Met overwinningen in Luxemburg (Nürburgring) en Oostenrijk leek de balans definitief in zijn voordeel uit te slaan, maar de zege van Schumacher in Japan tegenover zijn eigen diskwalificatie na te hard rijden onder een gele vlag stelden de uiteindelijke beslissing toch uit tot de laatste race in Jerez, waar het beruchte incident met Michael Schumacher de verhoudingen tussen de twee voor altijd zou beschadigen. 

Nu nog laat Villeneuve zich furieus uit over de acties van de Duitser. Kort na zijn ontslag bij BMW Sauber gaf hij niet zijn voormalig werkgever, maar zijn oude rivaal er verbaal van langs: "Schumacher is geen groots kampioen, omdat hij teveel vuile trucs heeft uitgehaald en omdat hij simpelweg geen geweldig mens is". Hij laakte daarbij Schumacher's gedrag na het incident tijdens de kwalificatie in Monaco en hield voor dat hij tegen zowel de fans als tegenover zijn collega's had gelogen over de ware toedracht.

Het toont aan hoe diep de vernedering van Jerez 1997 nog altijd zit bij de Canadees en hoe zeer hij hecht aan oprechtheid in competitie. Het is datgene waarin hij zich altijd heeft onderscheiden van zoveel andere coureurs en waarom hij soms keuzes maakte en uitspraken deed, die bij anderen niet voor zouden komen: Jacques volgde zijn eigen ethiek. Die was soms meedogenloos, bijvoorbeeld als zijn team niet op zijn feedback wilde vertrouwen of als de FIA besluiten nam die de racer Villeneuve niet zinden, maar daarentegen ook altijd oprecht. Hij koos niet per definitie voor de gemakkelijkste weg, ook niet als die hem voor aanzienlijk minder obstakels zou stellen.

Het belangrijkste voorbeeld daarvan is zijn keuze om na zijn periode bij Williams de overstap te maken naar British American Racing, het team van zijn mentor en manager Craig Pollock. In tegenstelling tot de grootspraak die er vooraf werd geventileerd was dat team in 1999 nog verre van klaar voor een aanval op de gevestigde orde. Jacques finishte dat seizoen slechts drie keer en steeds ver buiten de punten. Het was na dat ontluisterende seizoen gemakkelijk geweest om het team te verlaten en met zijn gevestigde naam zijn heil te zoeken bij een gerenommeerd team. Jacques bleef B.A.R. echter trouw, ook toen zijn contract aan het einde van 2001 aan vernieuwing toe was en de samenwerking nog altijd niet de beoogde successen had opgeleverd. De twee podiumfinishes in 2001 waren de resultaten, waar hij vertrouwen uit putte en voldoening uit haalde.

Kort na zijn contractverlenging zou Craig Pollock echter worden ontslagen door de leiding van grootaandeelhouder British American Tobacco. In zijn plaats kwam David Richards en die haalde fors de bezem door het team. In Geoff Willis kreeg het team een sterke, nieuwe Technisch Directeur, maar tegelijkertijd waren de veranderingen die Richards doorvoerde er steeds meer op gericht om het bolwerk rond de nummer 1-rijder van het team stelselmatig af te breken. In plaats daarvan zou Jenson Button de nieuwe toekomst van het team moeten worden en belandde Jacques binnen het team steeds meer op een zijspoor.

Evenals destijds bij B.A.R. lijkt Villeneuve's carrière te zijn geschaard door de komst van een nieuw management dat het bij voorbaat niet in hem zag zitten. Jacques deed zijn werk, maar zoals in zijn carrière al zo vaak is gebleken kun je zonder het expliciete vertrouwen van het team niet optimaal presteren. Het meest duidelijke voorbeeld daarvan was er bij zijn terugkeer in 2005 toen het Sauber-team niet blind wilde varen op de aanwijzingen van haar coureur, die voor de ontwikkeling en afstelling duidelijk in een andere richting voor ogen had dan het team altijd gewend was. Ook toen was de gemakkelijkste weg om het team te verlaten, maar in plaats daarvan ging Jacques de dialoog aan en werkte hij samen met het team naar een forse verbetering van de prestaties in de tweede helft van 2005.

Het tekent Villeneuve dat hij ondanks de vele tegenslagen nooit zomaar het bijltje erbij heeft neergelegd. Als wereldkampioen van 1997 had hij al vroeg in zijn carrière het hoogst haalbare bereikt en zocht hij daarom de uitdaging in de ontwikkeling van zijn team. Dat hij daarbij zelf steeds moest vertrekken voor de grote successen konden worden geoogst - zowel B.A.R. als BMW haalden hun eerst volgende podiumplaats kort na zijn vertrek - is een gegeven dat hij van alles maar moeilijk zal kunnen verkroppen. Niettemin heeft Villeneuve in de tien seizoenen die hij in de Formule 1 actief is geweest een onuitwisbare indruk achtergelaten. Die van een sterke persoonlijkheid, die meer bracht dan alleen de resultaten van de rondjes op het circuit. Evenals zijn vader twee decennia voor hem heeft gedaan, was hij een van de personen die de Formule 1 in een tijd van een hoge mate van professionalisering kleur hebben gegeven.

De keuze voor Kubica betekent een abrupt einde van de carrière van Villeneuve in de Formule 1. 

Villeneuve had eigenlijk al niet meer op een terugkeer gerekend toen hij in de loop van 2004 door Sauber werd benaderd.

Bij BMW oogde Villeneuve voor het eerst weer tevreden en terug in zijn oude vorm.

Dr. Mario Theissen greep de teleurstelling van Hockenheim aan om zijn beoogde rijderswissel door te voeren.

De crash in Duitsland was de druppel die Villeneuve uiteindelijk duur kwam te staan.

Al bij zijn debuut leek Villeneuve na het verslaan van Hill af te gaan op zijn eerste overwinning.

Een jaar later was zijn wereldtitel een feit na de beruchte samenkomst met Michael Schumacher in Jerez.

De periode bij B.A.R. was niet de meest succesvolle, maar Jacques haalde voldoening uit de ontwikkeling van het team. 

Ondanks een sterke opleving moet Villeneuve de Formule 1 noodgedwongen achter zich laten.